Chương 6

– Dạ, người bên ghe hàng, má. Họ hỏi đặt bánh cho đám cưới.

Tôi nói câu đó trong lúc đỡ gói bánh ít trên tay má Tư, lá chuối còn ấm, mùi nhưn dừa thơm lừng. Má không buông gói bánh liền. Bà đứng ở bậc thềm, nhìn ra ngõ, chỗ hai cái bóng vừa khuất sau hàng bông bụp.

– Đám cưới ai mà đặt bánh bò? Đám cưới người ta đặt bánh phu thê.

– Dạ, bên đàng trai ở trên tỉnh, họ ăn sáng ở bến quen rồi, họ thích bánh mình.

Má Tư buông gói bánh. Bà bước vô nhà, ngồi xuống bộ ván, đúng chỗ Sáu Lợi vừa ngồi. Bà đặt tay lên mặt ván như thử coi chỗ đó còn ấm không. Rồi bà hỏi, giọng nhẹ hều:

– Cái thằng đeo đồng hồ vàng, tao thấy nó ngồi gốc me ở bến hoài. Còn cái ông mặc đồ trắng, đi phía trước, dáng đi giống ai quá mà tao nhìn hông ra.

– Chắc là chủ ghe, má.

Tôi cúi xuống mở gói bánh ít, bẻ ra ăn một miếng, nhai thật kỹ cho có việc làm. Bánh ngon. Lần đầu tôi ăn bánh ít mà không nuốt trôi.

Tôi đã định nói. Từ lúc Sáu Lợi đứng dậy xỏ dép, tôi đã tính sẽ nói hết với má, vì giấu một khoản nợ năm cây vàng với người đứng tên căn nhà là chuyện mà kế toán nào cũng biết sẽ nổ. Nhưng tôi muốn thử trước một câu.

– Má, nhà mình có nợ ai hông má?

Má Tư quay qua nhìn tôi. Mắt bà nheo lại một chút, rồi bà lắc đầu, chậm rãi.

– Nhà này hông nợ ai đồng nào. Hồi ông Tư bệnh nặng, tiền thuốc tốn cả đống, tao bán chiếc xuồng, bán hai công ruộng, chớ tao hông mượn ai một chỉ. Ông Tư nằm đó dặn tao, nghèo thì chịu nghèo, đừng nợ, nợ là cái thòng lọng.

Bà nói xong thì đưa tay lên đè ngực trái, xoa xoa mấy vòng, rồi đứng dậy đi xuống bếp nấu nồi nước gừng. Tôi đứng ở cửa bếp nhìn theo. Bà châm lửa, cời than, động tác vẫn đều như mọi khi, chỉ có cái tay trái thỉnh thoảng lại đưa lên ngực, đè một cái rồi buông.

Tôi không nói nữa. Ba mươi ngày, tôi tự nhủ. Trong ba mươi ngày, tôi gỡ được cái thòng lọng thì má khỏi cần biết nó từng nằm trên cổ nhà này.

Đêm đó tôi không ngủ. Tôi lật cuốn sổ ra một trang trắng ở gần cuối, cách xa mấy trang ghi bánh, kẻ một cái bảng ba mươi ô, mỗi ô một ngày, tính từ hôm nay. Kế toán gọi cái này là kế hoạch dòng tiền. Ở công ty, tôi làm nó trên máy tính, có công thức, có màu xanh màu đỏ. Ở đây tôi chỉ có cây viết bic với ánh đèn dầu leo lét, và ô nào tôi điền số vô cũng ra màu đỏ. Bán lẻ ở bến với ở chợ, làm tới bể lưng cũng không đủ. Muốn có thêm tiền trong ba mươi ngày thì phải bán cho người mua nhiều một lần, trả tiền ngay, như bà buôn vải đặt mười gói mỗi sáng.

Tôi ngồi nhìn trang giấy, rồi bật cười một mình trong bóng tối. Cái câu nói dối hồi chiều, đám cưới đặt bánh bò, nghe vô lý vậy mà chưa chắc đã vô lý. Đám giỗ nhà ông Chín ghe đem bánh ít về làm quà, vậy đám giỗ nhà khác cũng cần bánh, đám cưới, đám đầy tháng, cúng rằm, cúng mùng một. Tôi ghi vô sổ một dòng: hỏi bà Sáu, hỏi anh Hai đò, xóm này với xóm trên tháng tới có bao nhiêu đám.

Sáng hôm sau, bán xong chuyến đò cuối ở bến, tôi lên chợ ngồi kế gánh xôi của bà Sáu. Má Tư đi mua đường dưới bến ghe hàng, bà Sáu đang ngồi quạt xôi. Tôi không vòng vo. Bà Năm đã nói bà Sáu biết chuyện trong xóm rõ nhất, và người biết rõ nhất thường là người ghét bị hỏi vòng vo nhất.

– Bà Sáu, Sáu Lợi cho vay lời bao nhiêu vậy bà?

Cây quạt trong tay bà Sáu khựng lại giữa chừng. Bà nhìn tôi, nhìn quanh, rồi quạt tiếp, quạt mạnh hơn.

– Con hỏi chi vậy Lụa?

– Dạ, con nghe người ta nói, con tò mò.

– Tò mò mấy chuyện đó thì mất nhà như chơi. Bà Sáu hạ giọng. Tám phân một tháng. Vàng bữa nay một chỉ bao nhiêu thì cứ nhân lên mà tính. Mượn một chỉ, tháng sau trả lời gần một phân vàng. Mượn ba tháng hông trả, tiền lời ngang ngửa tiền gốc.

Tôi nhẩm lại. Tám phần trăm một tháng. Ngân hàng năm tôi đi làm, lãi vay mua nhà một năm còn chưa tới con số đó.

– Mà ổng cho vay có làm giấy hông bà?

– Có chớ. Ổng làm giấy, người mượn lăn tay, giấy đó ổng cất trong tủ sắt nhà ổng. Người mượn chỉ được cầm một miếng biên nhận nhỏ bằng bàn tay, ghi số vàng, ghi ngày, có chữ ký của ổng. Ai làm mất miếng đó thì coi như ổng nói bao nhiêu là bấy nhiêu.

Bà Sáu ngưng quạt, đặt cây quạt lên nắp thúng xôi. Bà quay qua nhìn thẳng mặt tôi, cái nhìn của người ngồi chợ ba chục năm, đã thấy đủ người tới hỏi lời lãi bằng giọng tò mò.

– Lụa, bà biết ông Tư. Ông Tư mà còn sống, ổng hông để ai trong nhà dính tới thằng Sáu Lợi đâu. Con nói thiệt với bà, nhà con có ai dính hông?

Tôi không trả lời được. Bà Sáu nhìn cái im lặng của tôi một hồi, rồi thở dài, cầm cây quạt lên lại.

– Thôi, con đừng nói. Bà hông hỏi. Mà có chuyện gì cần người làm chứng, con nhớ bà ngồi đây.

Tôi gật đầu, rồi hỏi qua chuyện khác cho bà khỏi nhìn tôi kiểu đó nữa: tháng tới trong xóm với xóm trên có nhà nào làm đám không. Bà Sáu kể một hơi không cần nghĩ, nhà ông Ba cần câu cưới vợ cho thằng út, nhà bà Năm lò bột đầy tháng cháu nội, nhà ông Chín ghe còn một đám giỗ bên vợ, chưa kể mùng một với rằm. Tôi ghi hết vô sổ, ghi luôn ngày.

Chiều đó, tôi ngồi trên chõng nhà sau, mở sổ ra, lật tới hai trang có con số bút chì. Ngày hai mươi mốt tháng hai một con số, ngày mùng năm tháng ba một con số lớn hơn, cộng lại xấp xỉ giá bốn phân vàng theo giá vàng bà Sáu vừa nói lúc sáng ở chợ. Tôi ngồi tính thử bằng lãi tám phân. Nếu gốc là năm cây, một tháng tiền lời đã gần bốn chỉ, hai lần con Lụa trả cộng lại chưa bằng một góc. Nhưng nếu gốc là nửa cây, thì lời tám phân một tháng ra đúng chừng bốn phân vàng, và hai con số bút chì của con Lụa trả gần sát con số đó, tháng hai trả trước một phần, tháng ba trả nốt.

Con Lụa không trả bừa. Nó tính. Nó trả tiền lời của nửa cây vàng, tính tới từng phân. Mà muốn tính được như vậy, nó phải biết gốc là nửa cây. Nó đã thấy một con số nửa cây ở đâu đó, trên một miếng giấy nhỏ bằng bàn tay.

Anh Lộc về lúc gần mười giờ đêm. Má Tư đã ngủ, tiếng ngáy đều đều từ buồng trong. Tôi ngồi chờ sẵn ở chân cầu thang ra cầu ván sau hè, chỗ mà đi từ ngõ vô nhà trên kiểu gì cũng phải ngang qua. Anh Lộc thấy tôi thì khựng lại, lùi một bước như đụng phải cây cột.

– Sáu Lợi tới nhà hồi trưa hôm qua, tôi nói. Lúc má đi giỗ.

Mặt anh trắng bệch dưới ánh trăng. Anh ngồi phịch xuống bậc ván, hai tay ôm đầu.

– Ổng nói gì với má?

– Ổng chưa gặp má. Ổng đưa em coi tờ giấy em lăn tay bữa mười bốn tháng hai.

Anh Lộc im rất lâu. Ngoài mương có con cá quẫy một cái, nước vỗ vô chân cầu ván. Rồi anh nói, giọng khàn đặc như người đã giữ câu đó trong cổ họng mấy tháng trời:

– Anh thua bài. Từ hồi Tết. Ban đầu thua ít, anh tính gỡ, càng gỡ càng thua. Tới rằm tháng giêng thì anh hết sạch, Sáu Lợi cho anh mượn để gỡ tiếp. Ổng hông chịu cho anh đứng tên, ổng nói anh thất nghiệp, đứng tên cho có. Ổng muốn người đứng tên phải có nghề làm ăn, có gánh hàng. Anh… anh nói với em đó là giấy mua chịu bột.

– Anh mượn bao nhiêu?

– Nửa cây.

– Giấy của Sáu Lợi ghi năm cây.

Anh Lộc ngẩng phắt lên. Lần đầu tiên từ bữa tôi tới đây, tôi thấy anh nhìn thẳng vô mắt người khác lâu hơn một giây.

– Năm cây? Hông có đâu Lụa. Anh mượn có nửa cây, thề có bàn thờ ba anh. Năm cây thì anh lấy đâu ra mà thua.

Tôi tin cái mặt đó. Mười hai năm ngồi đối chiếu công nợ, tôi phân biệt được người nói dối về con số với người lần đầu nghe con số. Anh Lộc thuộc loại thứ hai. Nhưng tôi vẫn cần biết một chuyện nữa.

– Vậy Sáu Lợi có đưa anh miếng biên nhận nào hông?

– Hông, ảnh nói liền, nhanh hơn mọi câu trả lời khác. Ổng hông đưa gì hết. Ổng giữ hết.

Tôi không cãi. Tôi lật cuốn sổ ra, chỉ vô hai con số bút chì, đưa sát cho anh coi dưới ánh trăng.

– Hai lần em đem tiền tới nhà Sáu Lợi, em trả lời của nửa cây, tám phân một tháng, tính tới từng phân. Em đâu có tự nghĩ ra con số nửa cây. Lúc em lăn tay, anh đưa giấy mua chịu bột, em có đọc được chữ nào đâu. Vậy em thấy con số nửa cây ở đâu, anh?

Anh Lộc nhìn hai con số bút chì. Anh nhìn lâu tới mức tôi tưởng anh đang đọc lại từng nét. Rồi anh xoa mặt bằng hai bàn tay, xoa mạnh tới mức hai gò má đỏ lên.

– Em lục túi áo anh. Bữa đó em giặt đồ, em lục được. Em hỏi, anh nói là biên nhận mua bột, em hông tin. Em đem qua lò ông Năm hỏi.

– Rồi miếng biên nhận đó đâu?

– Anh cất rồi.

– Cất ở đâu?

– Lụa, em đừng hỏi nữa. Ảnh đứng bật dậy. Có cái biên nhận đó cũng vô ích. Giấy của ổng có dấu tay em, biên nhận của anh chỉ có chữ ký ổng, ra tới đâu người ta cũng tin ổng hơn tin anh. Anh lo được, anh nói rồi. Tối nay anh đi gỡ một lần chót, ăn lại là trả sạch, em khỏi lo.

Anh bước xuống bậc ván, đi về phía ngõ. Tôi đứng dậy, chụp cánh tay anh. Cánh tay gầy mà cứng, gân nổi lên dưới ngón tay tôi.

– Thằng Hiển nhắn anh tối nay đừng tới sòng. Anh tới thì nợ mới của anh, Sáu Lợi cộng chung vô tờ giấy đứng tên em.

Anh Lộc đứng yên một chút. Rồi anh gỡ tay tôi ra, nhẹ nhàng, từng ngón một, như gỡ một sợi dây nhợ quấn vô cổ tay.

– Thì càng phải ăn lại, Lụa.

Anh đi ra ngõ, không quay đầu. Tôi đứng ở chân cầu ván nhìn theo cái áo ba lỗ trắng đi dần ra phía bến đò, nhỏ dần, rồi lẫn vô bóng tối dưới hàng tre. Cuốn sổ trong túi áo bà ba nằm áp sát ngực tôi. Tôi đứng đó nhẩm, tám phân một tháng, mỗi ván anh Lộc thua tối nay là bao nhiêu phân vàng nữa được cộng vô tờ giấy có dấu ngón tay cái của tôi.