NGOẠI TRUYỆN 1

Tui biết con nhỏ đó không phải con Lụa từ cái câu nó nói ngoài ngõ. Lên ấp thì người ta mở hũ ra đếm, rồi cả ấp biết nhà mình chôn bao nhiêu tiền sau hè. Con Lụa nhà tui về làm dâu ba năm, chưa bao giờ nói được một câu dài vậy trước mặt tui, mà cũng chưa bao giờ nghĩ được một câu khôn vậy. Con Lụa của tui thấy tui là cúi mặt, nói dạ, dạ xong thì im.

Bữa đó tui giật cái hũ về, đuổi bà con về, rồi ngồi trên bộ ván nhìn nó. Nó đứng ở cửa, khúm núm, mắt đảo quanh nhà như người lần đầu bước vô. Nó nhìn tấm ảnh ông Tư trên bàn thờ lâu lắm, lâu như người coi mặt người lạ. Rồi nó kêu tui bằng bà.

Tui có nghĩ tới chuyện nó điên. Tui có nghĩ tới chuyện nó bị cái gì nhập. Hồi tui còn nhỏ, xóm trên có con nhỏ té giếng, vớt lên thì nói giọng người khác, cả xóm đi rước thầy. Tui ngồi nhìn con nhỏ đứng ở cửa nhà tui, nghĩ tới chuyện rước thầy, rồi nghĩ tới tiền rước thầy. Rồi tui nghĩ tới ông Tư.

Hồi ông Tư bệnh nằm một chỗ, có một bữa ông kêu tui lại gần, dặn một câu mà tui không hiểu. Ông nói người nào tới nhà mình, mình đừng hỏi người ta từ đâu tới, mình coi người ta làm gì. Tui hỏi ông nói vậy là sao, ông cười, nói ông nằm đây coi người ta tới thăm hoài, đứa nói thương thì nhiều, đứa làm thương thì ít. Tui giữ câu đó trong bụng mười mấy năm mà không biết để làm gì. Bữa đó tui mới biết.

Nên tui không hỏi. Tui coi nó làm.

Nó làm bánh hư ba mẻ, mẻ nào cũng hư theo một kiểu khác, tui ngồi coi mà muốn cười. Con Lụa của tui làm bánh hư một kiểu hoài, bánh chai như đế dép, vì nó sợ tui nên tay nó run, khuấy bột không đều. Con nhỏ này không run. Nó lấy cái lon sữa bò đong từng lon, đếm từng lon, như người đong thuốc bắc. Tới mẻ thứ năm thì nó ngồi xổm bên lò, lấy que tre ghi xuống đất, tui quay lại thì nó lấy chân xóa. Nó tưởng tui không thấy. Tui đứng bếp ba chục năm, cái gì nhúc nhích trong bếp tui cũng thấy.

Cái làm tui chắc nhất là cuốn sổ. Tui không biết chữ, nhưng tui có con mắt. Chữ con Lụa tròn, nét nào cũng đè mạnh tay như sợ chữ bay mất, viết thẳng hàng như hột lúa trên bờ. Từ bữa ôm hũ trở đi, chữ trong sổ nghiêng qua một bên, chạy lẹ, nét mỏng, chữ đầu dòng nào cũng có cái đuôi móc lên. Tui lật qua lật lại hai khúc sổ, một khúc tròn một khúc nghiêng, ngồi nhìn tới khuya. Cùng một cuốn sổ, cùng một bàn tay, mà hai kiểu chữ.

Rồi nó dạy tui đọc số. Nó gạch cột, chỉ cho tui con số nào là bánh đem đi, con số nào là tiền thu, nó đổ hộp tiền ra đếm trước mặt tui, biểu tui tự đếm lại. Con số bảy của nó có cái gạch ngang ở giữa. Tui hỏi sao vậy, nó nói để khỏi lộn với số một. Con Lụa của tui viết số bảy không có gạch. Tui biết, vì ba năm nay tui nhìn cột tiền nó ghi mỗi tối, dù không đọc được chữ, tui vẫn nhìn số.

Tối đó tui lấy cây viết của nó, lật qua trang sau, tập viết một con số bảy có gạch. Tay tui run, nét xiêu xiêu như cây cột nhà bị gió. Nó đứng kế bên, không cười tui. Nó chỉ nói má viết đẹp đó má.

Con nhỏ đó không sợ tui. Đó là chuyện tui nhớ nhất. Nó dám cãi, dám tính, dám đem sổ ra đọc trước mặt con Tám, dám nói bớt một phần mười với tui khi tui đang cầm cây quạt mo. Tui đập cây quạt xuống ván, nó ngồi xa ra một chút, mà nó vẫn nói tiếp. Ba chục năm làm dâu rồi làm má chồng, tui chưa thấy đứa con dâu nào trong xóm này dám nói tiếp sau khi má chồng đập quạt.

Tui không biết nó từ đâu tới. Tui biết nhà tui đang cần một người không sợ.

Cái bữa thằng Sáu Lợi đứng giữa chợ đọc giấy, đọc tới chữ giao nhà, tui không nghe gì nữa. Tui chỉ nghe tiếng ông Tư nói nợ là cái thòng lọng. Tui đi về nhà mà chân không chạm đất. Thằng Sáu Lợi theo về, nhắc tới chiếc vòng, tui nhớ tới cái đêm thằng Lộc lục rương. Rồi tui không nhớ gì nữa.

Lúc tui tỉnh dậy, con nhỏ ngồi dưới đất kế bộ ván, cầm khăn lau tay cho tui. Tui để yên cho nó lau, tui nhắm mắt mà tui thức. Tui nằm đó nghĩ, con Lụa của tui đâu có đi nợ ai. Mà con nhỏ này cũng không đi nợ ai, nó mới tới có một tháng. Vậy là có một đứa thứ ba đã làm chuyện này, và đứa đó đứng ở cửa nhà tui, một chân trong một chân ngoài, không nói một chữ.

Tui đuổi lộn người. Tui biết tui đuổi lộn người ngay lúc tui mở miệng. Mà tui không đuổi thằng Lộc được. Nó là con tui. Tui đuổi con nhỏ đó vì nó là người duy nhất trong nhà tui đuổi được mà không phải đuổi con mình. Sáng ra nó xách tay nải đi, tui nằm quay mặt vô vách, nghe tiếng nó khép cánh cửa thật nhẹ. Con Mực không đi theo nó. Con Mực nằm ở bậc cửa, nhìn tui, nhìn hoài.

Tui nằm cả ngày đó không ăn. Tới chiều thằng Lộc về, quỳ xuống trước bộ ván. Nó khai hết. Tui ngồi nghe con tui khai mà không nhìn nó được, tui nhìn ra cửa. Rồi tui thấy con nhỏ đứng dưới gốc dừa nghiêng, tay xách cái tay nải xanh, đứng đó nghe. Nó đi rồi nó quay về. Tui không biết nó quay về để làm gì, cái nhà này đâu có gì giữ nó.

– Lụa, vô đây.

Tui kêu nó bằng tên con dâu tui. Tui không biết kêu nó bằng tên gì khác.

Tới ngày đem chiếc vòng đi cầm, tui tính một mình, lạy thằng Sáu Lợi một mình, gánh một mình. Con nhỏ đó chèo ghe đuổi theo lên tỉnh, ngồi xổm trước mặt tui ở tiệm cầm đồ, thở không ra hơi, nói má ơi con có cái này cho má coi trước đã. Nó cho tui coi tờ biên nhận, chỉ tui đọc con số năm, chỉ tui cái chữ đằng sau là chỉ, không phải cây. Tui hỏi nó tờ nào là tờ thiệt. Nó suýt cười. Tui không biết nó cười cái gì, mà tui thấy nó cười thì tui biết mình hỏi đúng.

Rồi tới bữa ở chợ, ông thầy giáo giơ tờ giấy lên trời, nắng rọi qua chỗ bị cạo sáng trưng. Tui đứng đó, đếm tiền ra mặt sạp, đếm hai lần, lần thứ hai nhanh hơn lần đầu. Tui đưa tờ giấy nợ cho nó giữ. Tui nói mày giữ sổ mà. Tui muốn nói nhiều hơn vậy, mà tui chỉ biết nói vậy.

Cái bữa cuối, nó đổ một mẻ bánh một mình. Tui nói tao khỏi coi, rồi tui ngồi sau lưng nó coi từ đầu tới cuối. Nó gõ thành nồi nghe tiếng, ngửi bột, nếm đường bằng đầu ngón tay, y như tui chỉ. Bánh ra lò cái nào cũng nở. Tui cắn một cái, cắn hai cái, tui không nói được. Tui bẻ đôi cái thứ hai, đưa nó một nửa. Nó cầm nửa cái bánh mà không ăn được.

Chiều đó nó ngồi lặt rau với tui, hỏi tui nếu mai nó khác đi tui có thương nó không. Lúc đó tui biết. Tui không biết nó đi đâu, đi bằng cách nào. Tui chỉ biết cái câu đó là câu người ta hỏi trước khi đi. Hồi ông Tư sắp mất, ông cũng hỏi tui một câu na ná vậy.

Tui nói khác sao thì cũng là con dâu tao. Tui không nói thêm, vì tui sợ nói thêm thì nó không đi được, mà tui đoán nó có chỗ phải về. Tui chỉ nhích cái rổ rau qua phía nó cho nó khỏi với.

Đêm đó tui nằm trên bộ ván nhà trên, không ngủ. Gần nửa đêm, tui nghe nhà sau có tiếng cái chõng kêu một cái, con Mực sủa đúng một tiếng rồi im. Tui trở mình, nằm nghe. Không có tiếng gì nữa. Tui nằm vậy tới ba giờ, rồi dậy nhóm bếp một mình.

Con Lụa ngủ tới gần trưa. Tui đang ở ngoài bếp la thằng Lộc chẻ củi không thẳng thớ thì nghe nhà sau có tiếng cái chõng kêu. Tui chạy ra đứng ở cửa nhà sau, vừa lúc nó mở mắt. Nó ngồi bật dậy trên chõng, kéo chiếc chiếu che ngực, mắt láo liên nhìn quanh, nhìn tui. Nó nói:

– Má… con… con ngủ quên. Má đừng giận con.

Cái giọng đó nhỏ, run, cúi mặt. Giọng con Lụa của tui. Tui đứng ở cửa một hồi lâu. Rồi tui đi xuống bếp, múc tô cháo, bỏ vô hai con khô cá sặc, bưng lên đặt kế chõng.

– Ăn đi. Ăn rồi ra coi nồi bột giùm má.

Nó nhìn tô cháo, nhìn tui, như nhìn một người lạ. Tui hiểu cái nhìn đó. Hơn một tháng trước, tui cũng nhìn đứa đứng trong cái thân của nó bằng con mắt y vậy.

Mấy bữa sau, nó lật cuốn sổ, ngồi khóc một mình ở nhà sau. Tui không hỏi nó khóc cái gì. Tui biết trong sổ có một trang chữ nghiêng viết cho nó. Tui không đọc được, mà tui biết. Tối đó tui kêu nó lên đọc số cho tui nghe, như mọi tối. Nó đọc lắp bắp, đọc sai hai chỗ. Tui lấy cây viết, chỉ cho nó con số bảy trong cột tiền.

– Từ nay mày viết số bảy có cái gạch ngang ở giữa. Cho khỏi lộn với số một.

– Dạ. Mà ai chỉ má vậy má?

Tui cầm cây viết, viết một con số bảy có gạch lên lề sổ. Lần này tay tui không run nữa.

– Có người dạy tao, tui nói. Một người giữ sổ giỏi lắm.