Chương 1

Khánh Ly tỉnh dậy với mùi mắm tôm nồng nặc và một câu hỏi duy nhất trong đầu: ai đã tắt livestream của cô?

Cô nhớ rõ ràng mình đang quay video review trong kho hàng của một shop mắm ở Sài Gòn. Điện thoại dựng trên tripod, đèn ring sáng choang, cô vừa mở nắp hũ mắm tôm chua vừa nói vào camera: “Mấy bà ơi, cái mùi này nó…” Rồi một tiếng tách khô khốc, ánh đèn chớp một cái, và tối om. Dây điện của cái đèn ring bị hở từ đời nào, cô còn nhớ mình đã nghĩ “để bữa nào mua cái mới” đúng ba giây trước khi mọi thứ tắt ngúm.

Vậy mà bây giờ cô nằm đây, trên một chiếc giường tre ọp ẹp, dưới lưng là chiếu cói sần sùi, trên người đắp tấm mền vải thô hôi mùi mắm. Trần nhà là lá dừa khô đan lại, có chỗ dột thấy cả mảng trời xám xịt. Bên cạnh giường đặt một cái thau đồng đựng nước, mặt nước in bóng một người đàn bà lạ hoắc.

Cô ngồi bật dậy, thau nước chao đảo. Người đàn bà trong thau cũng ngồi bật dậy.

Tóc búi gọn sau gáy, mặt tròn, mắt hơi sưng, khóe miệng có nếp nhăn mờ. Không phải mặt cô. Mặt cô thì cô thuộc lòng từng nốt mụn: da ngăm, gò má cao, mỗi lần cười là mắt híp lại. Người trong thau thì hiền hơn, mệt hơn, và già hơn cô chừng hai tuổi.

Khánh Ly đưa tay lên sờ mặt mình. Người trong thau cũng đưa tay lên. Lúc chạm vào vết chai ở ngón cái, cô thoáng thấy một bàn tay đang cầm muỗng tre, nếm mắm ba lượt rồi gật đầu. Hình ảnh vụt tắt, không đầu không đuôi; cô không biết đó là ký ức của ai.

- Trời đất ơi, - cô lẩm bẩm, giọng khàn đặc. - Mình xuyên không thiệt hả?

Cô nhớ lại tiếng tách khô khốc trong kho hàng, ánh đèn ring chớp một cái rồi tắt ngúm, mùi khét của dây điện cháy. Dây điện hở từ đời nào, cô đã định “để bữa nào mua cái mới”. Không có bữa nào nữa. Cô đã c.h.ết ở đó, c.h.ết giữa lúc đang livestream dở dang, không kịp nói với 200k follower một lời tạm biệt cho ra hồn.

Cô đã đọc không biết bao nhiêu truyện xuyên không để giết thời gian lúc chờ video render. Nữ chính nào xuyên qua cũng được làm tiểu thư, hoàng hậu, ít nhất cũng là thiên kim nhà giàu bị hắt hủi. Còn cô, mở mắt ra là mùi mắm tôm nồng nặc xộc thẳng vào mũi, cái mùi mà cô đã review không dưới 20 lần nhưng chưa bao giờ phải ngửi lúc mới ngủ dậy.

Cô đứng lên, chân hơi run. Căn nhà nhỏ xíu, vách đất, nền đất nện. Góc nhà kê một cái rương gỗ cũ, trên rương úp mấy cái hũ sành đậy lá chuối, mùi mắm bốc ra từ đó. Ngoài sân, tiếng gà cục tác, tiếng chày giã gì đó thình thịch, và mùi khói bếp lẫn mùi cá khô.

Cô bước ra cửa, nắng xiên vào mắt. Sân đất trước nhà có một cây me già, dưới gốc me là hai đứa nhỏ đang ngồi bệt chơi đất. Đứa lớn chừng 8 tuổi, đứa nhỏ chừng 5 tuổi, cả hai đen nhẻm, mặc áo bà ba vá chằng vá đụp. Thấy cô, đứa lớn reo lên:

- Má Hai dậy rồi! Má Hai ngủ tới trưa luôn!

Đứa nhỏ chạy ào tới ôm chân cô, ngước mặt lên cười toe toét, răng sún một cái:

- Má Hai, con đói bụng quá chừng!

Cô đứng đờ ra. Má Hai? Cô mới 28 tuổi, độc thân, fanpage còn chưa có người yêu, lấy đâu ra hai đứa con? Nhưng hai đứa nhỏ ôm cô tự nhiên như thể đó là chuyện thường ngày, và cái cách đứa lớn gọi “Má Hai” nghe thân thiết đến mức cô không nỡ gỡ tay nó ra.

- Sáng, Mai, buông má ra coi, - một giọng đàn bà the thé vang lên từ phía bếp. - Má tụi bây mới trúng gió hôm qua, để má nghỉ!

Một bà già chừng 60 tuổi bước ra, tóc bạc búi gọn, tay cầm cái vá, mặt hầm hầm. Bà liếc cô từ đầu tới chân, rồi hừ một tiếng:

- Ngủ một giấc tới trưa trật. Mắm hôm qua ế một gánh, hôm nay không lo đi bán thì lấy gì đổ vào mồm?

Cô há miệng định nói gì đó thì bà đã quay vào bếp, vừa đi vừa lầm bầm:

- Đúng là số sát phu. Chồng đi biển 2 năm không về, một mình nuôi hai đứa nhỏ mà còn lười.

Chồng. Đi biển. 2 năm không về.

Trong đầu Khánh Ly, mấy mảnh ghép rơi vào đúng chỗ với một tiếng cạch lạnh gáy. Góa phụ. Hai con nhỏ. Mẹ chồng khó tính. Nợ nần. Cô nuốt nước bọt, quay sang thằng Sáng:

- Sáng nè, ba con… đi đâu rồi?

Thằng Sáng ngước lên nhìn cô, mắt tròn xoe:

- Ba c.h.ết rồi mà má. Má quên hả? Tàu ba chìm ngoài biển hồi con 6 tuổi đó.

Con Mai níu áo cô, giọng nhỏ xíu:

- Má đừng quên ba nữa nghen. Nội nói quên ba là ba buồn.

Cô ngồi phịch xuống bậc cửa. Vậy là rõ. Cô xuyên vào thân xác một người đàn bà góa chồng tên là Hai, 30 tuổi, có hai đứa con, một bà mẹ chồng chửi cô là “số sát phu” ngay lần đầu gặp mặt. Không phải tiểu thư, không phải hoàng hậu. Là vợ góa bán mắm.

“Mình review mắm cho thiên hạ ăn, giờ xuyên thành người bán mắm,” cô nghĩ, không biết nên khóc hay nên cười. “Ông trời cũng biết cách cà khịa thiệt.”

- Má Hai, má sao vậy? - thằng Sáng lay tay cô. - Má đói hả? Con còn nửa củ khoai nè.

Nó moi trong túi áo ra nửa củ khoai lang đã nguội ngắt, đưa cho cô bằng hai tay, vẻ mặt nghiêm trọng như đang dâng báu vật. Tự dưng sống mũi cô cay cay. Ở thời hiện đại, cô từng từ chối một nhãn hàng vì họ trả thấp hơn giá cô đòi 500k. Còn ở đây, một đứa nhỏ 8 tuổi dành cho cô nửa củ khoai nguội.

Cô xoa đầu nó, giọng nghẹn nghẹn:

- Má không đói. Con ăn đi.

- Thiệt hông? - nó nhìn cô đầy nghi ngờ, rồi bẻ nửa củ khoai ra làm đôi, nhét một nửa vào tay cô. - Vậy má ăn nửa này, con ăn nửa này. Công bằng.

Con Mai thấy vậy cũng lật đật chạy vào bếp, một lát chạy ra với nửa củ khoai của nó, bẻ đôi, đưa cô một nửa:

- Công bằng!

Cô nhìn hai miếng khoai nhỏ trong tay, bỗng thấy cái thân xác mới này cũng không tệ lắm. Ít ra thì nó có hai đứa con thương má.

- Ăn lẹ rồi đi bán! - tiếng má Chín quát từ trong bếp. - Khoai có mấy củ mà chia tới chia lui!

Cô lật đật đứng dậy, phủi đất ở quần. Quần áo bà ba nâu sòng, vá ở đầu gối. Cô sờ lên đầu, tóc búi gọn, còn cài một cây trâm gỗ. Được rồi, Khánh Ly ơi, mày là food reviewer 28 tuổi với 200k follower, mày đã từng ăn thử mắm của 15 tỉnh thành mà không nhăn mặt. Giờ mày chỉ cần… bán mắm. Có gì khó?

Khó thiệt. Cô bước vào bếp, thấy hai gánh mắm đặt ở góc: bốn hũ sành lớn, mỗi hũ một loại, đậy lá chuối buộc lạt. Mùi thì nồng nặc đúng chuẩn, nhưng nhìn bề ngoài… thảm. Hũ nào cũng xỉn màu, lá chuối khô quắt, không một cái nhãn, không một dấu hiệu nào cho biết trong đó là mắm gì.

- Má Hai, - thằng Sáng lẽo đẽo theo sau, - hôm qua má bán ế 3 hũ lận. Bà Sáu bán đắt lắm, người ta bu đông nghẹt.

- Bà Sáu nào?

- Bà Sáu bán mắm ở đầu chợ đó má. Bà có cái bảng gỗ viết chữ đẹp lắm, ai đi ngang cũng ghé vô coi.

Cô gật gù. Đối thủ có branding, mình thì không. Hèn gì ế.

Cô cúi xuống mở nắp một hũ ra ngửi thử. Mùi mắm tôm chua xộc lên, nồng nàn đúng chuẩn. Cô chấm đầu đũa nếm một chút, cái lưỡi reviewer 5 năm kinh nghiệm tự động chạy phân tích: mặn gắt ở đầu lưỡi, thiếu vị ngọt hậu, nhưng con tôm thì chắc, ướp đủ ngày. Hàng này mà đóng gói đàng hoàng, ở thời của cô bán được giá gấp ba.

Cô mở tiếp hũ thứ hai: mắm cá lóc. Màu đẹp, thơm, nhưng nhạt, ăn với cơm thì trôi mà chấm thì thiếu điểm nhấn. Hũ thứ ba, thứ tư cũng cùng một bệnh: chất lượng ổn, trình bày thảm họa. Qua cửa bếp, cô còn thấy một dãy chum đậy kín bên chái, trên nắp buộc lạt cũ mới khác nhau. Má Chín bảo đó là các mẻ đang ủ và mắm đã chín chờ sang hũ; bán hũ nào phải hỏi bà, không được mở bừa. Ít ra nhà này chưa cạn hàng, chỉ đang cạn khách.

- Má Hai, má làm gì mà hít hà dữ vậy? - thằng Sáng tò mò.

- Khám hàng, - cô đáp, đậy nắp hũ lại cẩn thận. Trong bụng thì nghĩ: mắm ngon mà không ai biết thì cũng như không. Cái này thì cô rành hơn ai hết.

Cô đang đậy nắp hũ lại thì ngoài sân có tiếng gọi:

- Có ai ở nhà hông? Tôi đem lời của bà Tư tới!

Một thằng nhỏ chừng 12 tuổi đứng ở cổng, tay xách cái giỏ tre. Thấy cô, nó cúi đầu chào rồi nói một hơi như học thuộc lòng:

- Bà Tư dặn: kỳ trả nợ đầu tiên 7 ngày nữa tới hạn, cô Hai lo liệu 5 đồng bạc cho đủ. Bà nói vay thì phải trả, đừng để bà phải tới tận nhà.

Nói xong nó quay đi thẳng, không đợi trả lời.

Cô đứng chôn chân giữa sân. 5 đồng bạc. 7 ngày nữa. Cô còn chưa biết 5 đồng bạc là bao nhiêu, mua được mấy củ khoai, thì đã nợ người ta.

Cô quay vào nhà, mở cái rương gỗ ở góc. Trong rương có mấy bộ quần áo cũ, một cái hộp thiếc đựng kim chỉ, và dưới đáy là một tờ giấy đã ngả vàng, chữ viết tay nguệch ngoạc: “Trương Thị Hai vay của bà Tư 50 đồng bạc, mỗi tháng trả 5 đồng, kỳ đầu sau một tháng.”

Trương Thị Hai. Vậy là tên của thân xác này.

50 đồng bạc. Mỗi tháng 5 đồng. Kỳ đầu sau 7 ngày nữa.

Cô ngồi bệt xuống nền đất, tờ giấy vay run run trong tay. Ở thời hiện đại, cô từng nghĩ nợ nần đáng sợ nhất là nợ thẻ tín dụng. Giờ cô mới biết, đáng sợ hơn là nợ 50 đồng bạc ở một cái thời mà cô không biết 1 đồng bạc mua được cái gì, trong khi trong nhà chỉ còn hai gánh mắm ế và hai miếng khoai nhỏ.

Má Chín từ bếp bước ra, nheo mắt nhìn tờ giấy trong tay cô. Mắt bà đã mờ, muốn xỏ kim phải nhờ thằng Sáng, vậy mà chuyện tiền nong thì nhớ không sót một xu. Thấy cô ngồi đờ đẫn, bà chống nạnh:

- Lại trúng gió nữa hả? Tui nói rồi, đàn bà góa chồng mà yếu đuối thì chỉ có nước đi ăn mày. Đứng dậy! Gánh mắm ra chợ bán lẹ đi, ế nữa thì tối nay cả nhà húp cháo loãng!

Cô ngước lên nhìn bà. Bà già này chửi thì chửi, nhưng lúc nãy cô nghe loáng thoáng bà dặn thằng Sáng “để má nghỉ”. Miệng thì độc, lòng thì… để từ từ coi.

Cô đứng dậy, phủi quần, bước tới góc bếp nhìn hai gánh mắm. Bốn hũ sành xỉn màu, không nhãn, không tên. Trong đầu cô, con food reviewer 28 tuổi với 200k follower bỗng ngẩng đầu lên.

Mắm ngon mà không ai biết thì cũng như không. Ở thời nào cũng vậy.

Cô quay sang thằng Sáng, nheo mắt cười:

- Sáng nè, trong xóm mình ai viết chữ đẹp nhất?

Thằng Sáng gãi đầu:

- Thầy đồ ở đầu xóm đó má. Mà má hỏi chi?

- Hỏi để mai mốt con biết, - cô xoa đầu nó, trong bụng đã tính toán xong. - Má Hai của tụi con sắp làm một chuyện động trời.

Ngoài sân, nắng đã lên cao. Bảy ngày nữa là kỳ trả nợ đầu tiên: 5 đồng bạc. Trong bếp, hai gánh mắm ế đang chờ. Và trong đầu cô, một kế hoạch đang thành hình, mùi mắm tôm chua lẫn mùi nắng mới, thơm một cách kỳ lạ.

Được rồi, cô Hai. Để Khánh Ly này cho bà con chợ huyện biết thế nào là thương hiệu.